Opvoeden in een tijd van ICT en media

“Nieuwsgierigheid bracht de Atheners ertoe de apostel Paulus uit te nodigen voor een sessie van hun babbelbox op de Areopagus. Paulus sloeg die uitnodiging niet af. Hij bracht ongewijzigd zijn boodschap van het grote wereldnieuws: de boodschap van zonde en van genade en van de wederkomst van Christus om te oordelen de levenden en de doden. Zijn ‘site’ werd door velen na raadpleging verlaten; zijn boodschap werd ongeloofwaardig geacht. Er waren er wel enigen die op een goede manier nieuwsgierig geworden waren. Zij hingen zijn boodschap aan en geloofden het. Het waren onder anderen Dionysius, de Areapagiet, en zijn vrouw Damaris. Zo meed Paulus het eigentijdse internet niet; het waren de anderen die zich afwendden van zijn boodschap…”

Ik had vorige week vrijdag het voorrecht in De Aker te Putten een symposium bij te wonen. De aanwezigen bogen zich over de actuele problematiek van de media-opvoeding in de gereformeerde gezindte. Initiatiefnemers van dit breed bezochte congres waren de Stichting Initiatieven Bestuursadvisering (IBA) en de Stuurgroep Media-educatie. De actualiteit van het congresthema werd enkele maanden geleden aangetoond door het Reformatorisch Dagblad in een artikelenserie ‘jongeren en media’. Wie dacht of hoopte dat er in de achterban van het RD nog sprake was van mijding van de media, moet daarvan nu wel genezen zijn. Velen van de reformatorische jongeren laven zich kritiekloos aan de producten van de moderne communicatiemiddelen.
De woorden waarmee ik dit artikeltje begon, kwamen aan het begin van het symposium uit de mond van dr. G. van der Hoek, voorzitter van de genoemde stuurgroep. Hij bracht in zijn openingswoord exact onder woorden de spanning tussen mediamogelijkheden en mediagevaren. Ook anderen wezen erop. “De moderne media komen als een vloedgolf over onze gezinnen”, signaleerde een van de sprekers, platformlid W. Büdgen. Onder de ouders en andere opvoeders leeft veelal een houding van verlegenheid. Mag alles wat kan? Of is de grootst mogelijke distantie de beste reactie? De een ziet de nieuwe media als niet anders dan een onmisbaar onderdeel van het moderne leven en meent dat we er mee moeten leren leven. De ander is vooral gericht op censuur en verbod. Wat is wijsheid?

Tijdens het symposium werd een nota over ‘Identiteit onder invloed’ gepresenteerd, met als ondertitel ‘School blijven met ICT en media’. Ze is geschreven door drs. ir. R.A. Nijhoff, medewerker van het Instituut voor Cultuurethiek te Amersfoort. De voorzitter presenteerde hem als “techneut, werkzaam in de ICT-sector, en theoloog, geïnteresseerd in de achtergrond van het huidige denkklimaat”. Het rapport wil stof aanleveren ter bezinning over de plaats van de media in het onderwijs. De auteur heeft een weg gezocht tussen twee uitersten. Enerzijds een nostalgisch terug willen naar een situatie of tijdperk waarin het moderne denken nog niet zo zichtbaar was, of althans minder cultuurbreed; anderzijds een optimistisch omarmen van de moderne mogelijkheden, waarbij men elke zorg of kritische vraag als zinloze rem ervaart. Toch laat Nijhoff zich ook niet vangen in de klem van een verplichte middenweg. Hij probeert een benadering te kiezen die vooral is ingegeven door het eigene van een christelijke visie op onderwijs en cultuur. Een eigen weg dus.
Wat die eigen weg dan inhoudt? Ik zou geïnteresseerden willen uitnodigen van dit belangwekkende rapport kennis te nemen. De auteur bepleit in ieder geval niet te volstaan met het incidenteel “blussen van brandjes”. Plaats moet er zijn voor een bewuste bezinning op de identiteit. Een citaat: “Bij de beoordeling van onderwijsvernieuwingen zijn zowel de principiële wortels als de praktische bruikbaarheid van belang.” Nijhoff geeft de scholen in overweging zich vooral te bezinnen op de doelen die men zich stelt ten aanzien van de vorming van leerlingen. Welk ‘schoolverlatersprofiel’ heeft men voor ogen? Enkele mogelijke accenten zouden kunnen zijn: het aanleren van zelfdiscipline, het bijbrengen van verantwoordelijkheidsbesef, het leren oog hebben voor nuances in de werkelijkheid en het zicht geven op de breedte van het volle leven. “Vanuit de christelijke traditie worden de breedste contexten van ruimte en tijd gedragen door een visie op de geschiedenis waarin God initieert, leidend is en alles zal vervullen.”

Het werd deze dag duidelijk: het opvoeden van jongeren – in het gezin en op school – is een roeping van het allergrootste gewicht. Er is veel wijsheid voor nodig. Dat geldt wel in het bijzonder van de mediaopvoeding. Een aangevochten zaak, dat is het. “De opvoeders beseffen dikwijls maar nauwelijks hoezeer het postmoderne denken onze jongeren beïnvloedt. En hoezeer die opvoeders ook zelf postmodern denken.” Toch is er een bemoediging: God is Koning! Dat werd aan het slot van de dag onder woorden gebracht. Onder meer door een illustratie uit de geschiedenis.

Het gebeurde in de 16e eeuw. In Frankrijk. Een kleine Franse stad werd belegerd door de Spanjaarden. Het duurde al een hele tijd. En daardoor - binnen de vesting heerste er honger. Grote honger. Men jaagde op ratten en muizen om toch nog iets te eten te hebben. De Spaanse belegeraars wisten dat wel. En daarom schoten ze pijlen af naar binnen de stad, met daaraan briefjes vastgemaakt met allerlei mooie beloften. Als zij mochten binnenkomen in de stad, dan zouden ze eten in overvloed meebrengen. En er zou de burgers van de stad niets kwaads overkomen.
Wat deed toen commandant van de stad? Zijn naam was Gaspard de Coligny, de bekende hugenotenleider. Hij schreef ook een briefje. Hij wist dat zijn koning hem deze stad had toevertrouwd. En dat de koning wilde dat deze stad zou worden verdedigd. Hij kwam er áán, om de stad te ontzetten van de vijand, zo had hij beloofd. Daar hoopte De Coligny op. Daar geloofde hij in. Dat hield de stad op de been. Daar keken de burgers naar uit. Daarom schreef hij op een stukje perkament enkele woorden en zond het met een pijl terug naar de vijand. Wat stond erop? Het was een belijdenis waarin heel zijn geloof was uitgedrukt en heel zijn hoop... Twee woorden maar: “Regem habemus! Wij hebben een koning!”

N.a.v.: Drs. ir. R.A. Nijhoff, Identiteit onder invloed. School blijven met ICT en media. Uitgegeven door het Instituut voor Cultuur Ethiek, Amersfoort. Ingebonden. ISBN 90-76167-06-0. 130 pag.
Nadere informatie over de inhoud van het genoemde symposium: www.ibanet.nl.

J.M.J. Kieviet