Internet tem je niet

door Jan Bollemaat

Als deelnemer aan het symposium over identiteit en media, op 6 februari in Putten, bleef een uitdrukking hangen: internet 'temmen'. Is dat mogelijk? Volgens de kop in de krant van zaterdag 7 februari wel: 'Scholier kan internet leren temmen'.

Prof. H. Jochemsen heeft in Putten een indrukwekkend, helder en prikkelend betoog gehouden (voor de volledige tekst zie www.ibanet.nl). Hij sprak over twee grondhoudingen. De eerste is door het christendom geïnspireerd. Betekenis gaat vooraf aan bestaan, want de betekenis is gegeven. Christenen ontvangen die uit de Openbaring van God. Maar Jochemsen maakte duidelijk dat deze grondhouding niet specifiek christelijk is. De tweede grondhouding is geïnspireerd door het postmodernisme. Aan bestaan wordt betekenis gegeven en dat is subjectief. Je hebt je eigen waarheid. Iets heeft pas waarde als jij het de waarde geeft. De maakbare samenleving.

Temmen kan niet

Daarna schetste prof. Jochemsen de christelijke houding. In dat verband sprak hij over erkenning van de Bijbel als Gods Woord en over betrokkenheid. Hier kwam ook het temmen van ict aan de orde. Ik vind dat het woord temmen niet passend is in deze context. Immers, val je dan niet in de valkuil van de maakbare, beheersbare samenleving? Is dit niet een kwalificatie die gestoeld is op een optimistisch mensbeeld? Naar mijn indruk wil prof. Jochemsen dit helemaal niet, maar dan is de term 'temmen' niet passend. Onze handen zijn te klein voor het wereldwijde web. Ik spreek liever over verantwoord internetgebruik. Dat is minder pretentieus en passender bij de christelijke grondhouding.

Bij grondhoudingen denk ik vaak aan die van hoogmoed en van ootmoed. De moderne mens koestert de hoogmoed van Genesis 3: de zondeval. De christen strijdt ertegen door in ootmoed op de knieën te gaan voor God en te willen leven van genade. Het getuigt van grenzeloos optimisme en naïviteit wanneer we denken met een filter verantwoord te kunnen surfen op het internet. Maar niet minder naïef is het te denken dat je geen filter nodig hebt. Zelfoverschatting is een grote valkuil.

Naïef

Naar mijn idee zijn ouders en scholen erg naïef in het media- en internetgebruik. Onze opvoeding en ons onderwijs kent een vergeten hoofdstuk, namelijk mediaeducatie. Het is erg goed dat het Instituut voor Cultuur Ethiek (ICE) nu een project voor het voortgezet onderwijs heeft opgezet. Ik hoop dat er in christelijk, reformatorisch en gereformeerd onderwijs voldoende draagvlak zal zijn voor dit project. In Putten was het enthousiasme voor daadwerkelijk gebruik nog gering. Scholen die hun christelijke identiteit hoog in het vaandel hebben, zullen hier aan de slag moeten. Of blijven we naïef?

Verantwoord gebruik van de media vraagt een goede vorm van mediaonderwijs en -opvoeding. Leer je kind kijken, surfen en grenzen stellen. Doe dit in ootmoed: biddend om kracht van God.

Een goede aanzet is de wetenschappelijke bezinning van het ICE, maar dat is niet genoeg. Er komt lesmateriaal voor de basisvorming en de Tweede Fase. Dat is het resultaat van samenwerken tussen reformatorisch en gereformeerd onderwijs. Een goede zaak! Leerlingen, docenten, directies en ouders zullen overtuigd moeten zijn van de noodzaak tot media-educatie. Ik heb de indruk dat in Putten een goede aftrap is gegeven, maar de bal ligt nog niet in het doel (de werkplek). De bal moet verder gespeeld worden en dat vraagt een goed samenspel. Werk aan het christelijk onderwijs, tot verantwoorde opvoeding van onze kinderen en tot eer van onze God!

Jan Bollemaat is identiteitscoördinator aan het Greijdanus College in Zwolle.

Bovenstaand artikel verscheen in het Nederlands Dagblad van dinsdag 17 februari 2004